12 cách ngành công nghệ đang lừa đảo bạn (và cách để chống lại)

1. "Dark Patterns" (Giao diện đen tối)

Đây là cách thiết kế giao diện khiến bạn vô tình chọn thứ họ muốn (như đăng ký gói cước đắt tiền) thay vì thứ bạn cần.

• Cách lừa: Nút "Hủy đăng ký" bị ẩn sâu hoặc có màu sắc nhạt nhẽo, trong khi nút "Gia hạn" lại to và nổi bật.

• Cách chống lại: Luôn dành 3 giây để đọc kỹ các tùy chọn trước khi nhấn. Sử dụng các tiện ích mở rộng trình duyệt chuyên phát hiện dark patterns.

2. Định giá dựa trên thuật toán (Dynamic Pricing)

• Cách lừa: Bạn và người bạn ngồi cạnh có thể thấy hai mức giá khác nhau cho cùng một vé máy bay hoặc sản phẩm, dựa trên mẫu điện thoại bạn dùng hoặc lịch sử tìm kiếm của bạn.

• Cách chống lại: Luôn bật chế độ ẩn danh (Incognito) hoặc dùng VPN khi mua sắm trực tuyến để "xóa dấu vết" ví tiền của bạn.

3. Deepfake và Giả mạo giọng nói AI

• Cách lừa: Kẻ xấu dùng AI giả giọng người thân gọi điện yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp vì tai nạn. Giọng nói giống đến 99%.

• Cách chống lại: Thiết lập một "Mật mã gia đình" (một từ khóa bí mật mà chỉ người nhà biết) để xác minh danh tính trong các cuộc gọi khẩn cấp.

4. Hiệu ứng "Khan hiếm giả tạo"

• Cách lừa: Những dòng chữ như "Chỉ còn 1 phòng duy nhất!" hay "30 người đang xem sản phẩm này" thường là con số ảo do mã code tạo ra để hối thúc bạn xuống tiền.

• Cách chống lại: F5 (tải lại) trang web hoặc kiểm tra trên các nền tảng khác. Đừng để áp lực thời gian làm mờ mắt.

5. Phần mềm "Miễn phí" nhưng thu thập dữ liệu

• Cách lừa: Các ứng dụng chỉnh ảnh, bói toán "Free" thực chất là công cụ thu thập sinh trắc học (khuôn mặt) hoặc danh bạ của bạn để bán cho bên thứ ba.

• Cách chống lại: Quy tắc vàng: "Nếu sản phẩm miễn phí, thì bạn chính là sản phẩm". Kiểm tra kỹ quyền truy cập (Permissions) trước khi cài đặt.

6. Shrinkflation trong công nghệ (Lạm phát thu hẹp)

• Cách lừa: Các gói dịch vụ đám mây (Cloud) giữ nguyên giá nhưng âm thầm giảm dung lượng lưu trữ hoặc cắt bớt các tính năng quan trọng và biến chúng thành "Add-on" phải mua thêm.

• Cách chống lại: Kiểm tra hóa đơn định kỳ mỗi 3 tháng. Đừng để chế độ tự động gia hạn (Auto-renewal) khiến bạn mất tiền cho những thứ không còn giá trị.

7. Đánh giá ảo (Fake Reviews) do AI viết

• Cách lừa: Hàng ngàn đánh giá 5 sao được viết bởi các mô hình ngôn ngữ lớn khiến một sản phẩm kém chất lượng trông như một "siêu phẩm".

• Cách chống lại: Đừng đọc các đánh giá 5 sao hay 1 sao. Hãy tập trung vào các đánh giá 3 sao và 4 sao – nơi người dùng thường viết chi tiết về cả ưu và nhược điểm.

8. Quảng cáo "Nghe lén"

• Cách lừa: Bạn vừa nói về một chiếc máy pha cà phê, lập tức Facebook hiện quảng cáo máy pha cà phê. Các ứng dụng lợi dụng quyền truy cập microphone để phân tích từ khóa.

• Cách chống lại: Vào phần cài đặt quyền riêng tư trên điện thoại, tắt quyền truy cập Microphone cho những ứng dụng không thực sự cần đến nó.

9. Quyền sở hữu ảo (Digital Ownership Illusion)

• Cách lừa: Bạn tưởng mình "Mua" (Buy) một bộ phim trên nền tảng số, nhưng thực chất bạn chỉ đang "Thuê dài hạn". Nếu nền tảng đóng cửa, bộ phim của bạn biến mất.

• Cách chống lại: Với những nội dung cực kỳ quan trọng, hãy tìm cách lưu trữ ngoại tuyến (Offline) hoặc mua bản vật lý nếu có thể.

10. "Greenwashing" công nghệ (Tẩy xanh)

• Cách lừa: Các công ty tuyên bố sản phẩm của họ "trung hòa carbon" hoặc "thân thiện môi trường", nhưng thực tế đó chỉ là các chứng chỉ mua lại bằng tiền trong khi quy trình sản xuất vẫn gây ô nhiễm.

• Cách chống lại: Tìm kiếm các chứng nhận độc lập uy tín (như B-Corp hoặc Energy Star) thay vì tin vào những logo tự chế trên bao bì.

11. "Planned Obsolescence" (Lỗi thời có kế hoạch)

• Cách lừa: Các bản cập nhật phần mềm làm chậm máy đời cũ một cách có chủ đích để thúc giục bạn mua đời mới.

• Cách chống lại: Đừng cập nhật hệ điều hành ngay khi nó vừa ra mắt. Hãy đợi phản hồi từ cộng đồng xem nó có làm giảm hiệu năng máy cũ hay không.

12. Ảo giác về sự lựa chọn (The Illusion of Choice)

• Cách lừa: Bạn thấy hàng chục thương hiệu phần mềm khác nhau, nhưng thực chất chúng đều thuộc sở hữu của 2-3 tập đoàn mẹ khổng lồ (vốn chia sẻ dữ liệu của bạn với nhau).

• Cách chống lại: Sử dụng các sản phẩm mã nguồn mở (Open Source) hoặc các trình duyệt tập trung vào quyền riêng tư (như Brave, DuckDuckGo) để phá vỡ vòng vây của các tập đoàn lớn.