Nano11: biến Windows 11 chỉ chiếm ~2,8 GB — cực nhỏ, cực “không fluff”

Nano11: Phiên bản Windows 11 siêu gọn, nhưng “không dành cho mọi người”

Giới thiệu

NTDEV mới đây công bố Nano11 Builder, một script cực kỳ “thí nghiệm” nhằm thu gọn Windows 11 đến mức tối thiểu bằng cách loại bỏ nhiều thành phần không thiết yếu. Bằng cách này, ISO gốc (~7 GB) có thể bị ép xuống còn ~2,29 GB, và bản cài cuối cùng trong điều kiện dùng LED/VM có thể “chật vật” nằm ở khoảng 2,8 GB nếu nguồn gốc là Windows LTSC. 

Nano11 là bước kế tiếp từ dòng Tiny11 mà NTDEV từng phát triển, nhưng Nano đi xa hơn — loại bỏ cả các thành phần hệ thống mà trước đây được giữ lại để đảm bảo độ ổn định và khả năng cập nhật.

Cách Nano11 hoạt động

Dưới đây là các bước chính mà script Nano11 thực hiện:

1. Chọn bản ISO gốc
   Bắt đầu từ ISO chính thức của Windows 11 (Standard, Pro, Home hoặc LTSC). 

2. Mount và loại bỏ thành phần không cần thiết
   Sử dụng DISM (Deployment Image Servicing and Management) để gỡ bỏ:

   • Ứng dụng hệ thống không cần thiết (Inbox Apps)

   • Driver không cần thiết

   • Các gói Windows Hello, IME, các thành phần localization, font, hình nền

   • Các assembly .NET tiền biên dịch

   • Các thành phần trong WinSxS hoặc servicing stack (trong cấu hình cực “nano”) 

3. Nén lại image với compression mạnh
   Xuất lại image bằng chế độ LZX / recovery compression để tối ưu dung lượng trên ISO.
   Sau khi cài đặt, script có thể chạy thêm

   compact.exe /CompactOS:always để nén các file hệ thống trên ổ đĩa cài đặt. 

4. Xóa file pagefile, các tệp tạm & thiết lập tối ưu sau cài đặt
   Nhằm giảm dung lượng ổ đĩa chiếm dụng tạm thời.

Kết quả cuối cùng: ISO rất nhỏ, bản cài hệ thống cực kỳ gọn, thậm chí không có trình duyệt mặc định, thiếu nhiều tính năng mặc định. 

Kết quả thử nghiệm thực tế

Một bài thử nghiệm thực tế, sử dụng VirtualBox (4 nhân, 8 GB RAM, ổ đĩa 40 GB) cho thấy:

• Bản Windows 11 chính gốc chiếm ~ 24,6 GB khi cài đặt đầy đủ. 

• Bản Tiny (tiền thân của Nano) chiếm ~ 10,1 GB. 

• Bản Nano trong điều kiện thử nghiệm chiếm ~ 8,36 GB trên VM sau khi script thực hiện đầy đủ. 

Riêng nếu dùng bản LTSC làm nguồn, kết quả có thể đạt ~2,8 GB như lời NTDEV công bố. 

Ưu điểm & Nhược điểm

✅ Ưu điểm

• Kích thước cực kỳ nhỏ — thuận tiện để dùng trong môi trường thử nghiệm, sandbox, máy ảo, hoặc thiết bị nhúng.

• Khởi động nhanh, ít “rác” hệ thống — vì hầu hết các ứng dụng / tính năng không cần thiết đã bị loại bỏ.

• Cho thấy tiềm năng về việc tùy biến OS — nếu chỉ cần những thành phần rất cơ bản, có thể giảm đáng kể dung lượng.

⚠️ Nhược điểm & hạn chế nghiêm trọng

• Không thể phục hồi hoặc thêm lại tính năng: sau khi đã “nano hóa”, bạn không thể dễ dàng thêm lại driver, ngôn ngữ, tính năng hệ thống, hoặc cập nhật qua Windows Update. 

• Không được thiết kế cho người dùng phổ thông: NTDEV cảnh báo rõ rằng Nano11 “là một script thử nghiệm cực đoan, dành cho dựng môi trường test, không phải cho hệ thống chủ lực”. 

• Rủi ro lỗi cài đặt, không tương thích phần cứng, thiếu driver cần thiết cho thiết bị ngoại vi hoặc linh kiện đặc biệt.

• Khả năng cập nhật thấp hoặc bị “bất khả năng cập nhật” nếu bị loại bỏ nhiều thành phần hệ thống quan trọng.

• Hiệu suất có thể bị ảnh hưởng ở những phần hệ thống bị nén mạnh (giải nén khi truy cập các thành phần hệ thống).

Khi nào nên dùng Nano11 — và khi nào không?

✅ Nên dùng nếu:

• Bạn muốn một bản Windows 11 cực kỳ nhẹ cho môi trường thử nghiệm, sandbox, máy ảo hoặc thiết bị chuyên dụng.

• Bạn có kinh nghiệm cao, sẵn sàng chấp nhận rủi ro và biết cách xử lý lỗi thủ công.

• Bạn không cần Windows Update, tính năng mở rộng, hoặc hỗ trợ driver động.

❌ Không nên dùng nếu:

• Bạn muốn hệ thống ổn định lâu dài, cập nhật bảo mật thường xuyên, hoặc sử dụng các phần mềm hiện đại yêu cầu driver/phần mềm hệ thống.

• Bạn không muốn mất khả năng thêm ngôn ngữ, driver, tính năng sau này.

• Bạn dùng PC cá nhân chính để làm việc, giải trí, cần độ tương thích cao với phần mềm / thiết bị ngoại vi.