Nghịch lý của tỷ phú: Vì sao Elon Musk muốn tiêu diệt tiền bạc

Một trong những ý tưởng nổi bật gần đây từ Elon Musk không chỉ dừng lại ở công nghệ thông thường như tên lửa hay xe điện, mà còn là một viễn cảnh kinh tế căn bản khác biệt: một thế giới mà tiền tệ theo cách chúng ta hiểu ngày nay trở nên lỗi thời và chi phí lao động biến mất nhờ tự động hóa và trí tuệ nhân tạo. Quan điểm này, được mô tả là “nghịch lý tỷ phú nghìn tỷ”, đặt ra câu hỏi sâu rộng về tương lai kinh tế khi con người bước vào kỷ nguyên dư thừa tuyệt đối.

Từ khan hiếm đến trọn vẹn

Trung tâm của ý tưởng này là sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) và robot tiên tiến, đặc biệt là robot hình người như Tesla Optimus. Musk lập luận rằng khi máy móc có thể thực hiện mọi công việc mà con người làm được, chi phí sản xuất hàng hóa và dịch vụ sẽ co về mức chỉ còn nguyên liệu thô và năng lượng tiêu thụ. Trong bối cảnh đó, khái niệm tiền trở thành một "cơ sở dữ liệu dành cho lao động" – một công cụ phân bổ nhân lực – chứ không phải là phương tiện trao đổi cần thiết như hiện nay.

Musk từng đề cập đến việc chuyển từ ý tưởng Thu nhập Cơ bản Toàn cầu (UBI) sang cái gọi là Thu nhập Cao Toàn diện (UHI), nơi mọi người có thể tiếp cận mức sống cao mà không phụ thuộc vào lao động truyền thống. Trong tương lai do ông hình dung, sản phẩm và dịch vụ dồi dào đến mức hạn chế về lao động không còn tồn tại.

Lời khuyên gây tranh cãi về tiền bạc

Trong một lần xuất hiện trên podcast, Musk thậm chí khuyên rằng người ta có thể nên ngừng tích lũy tiền cho về hưu nếu viễn cảnh này trở thành hiện thực. Lập luận của ông dựa trên giả định rằng tự động hóa sẽ làm giảm mạnh chi phí và tạo ra dư thừa lớn, khiến việc dự trữ tiền bạc truyền thống trở nên không cần thiết.

Tuy nhiên, điểm này bị các nhà quan sát chỉ ra là một rủi ro lớn nếu thực tế chuyển đổi xảy ra chậm hoặc không đồng đều. Chu kỳ chuyển tiếp “gập ghềnh” có thể khiến những ai thiếu phương tiện tài chính rơi vào tình trạng khó khăn trước khi xã hội bước vào giai đoạn dư thừa.

Thời gian dự kiến

Musk dự đoán AI có thể vượt qua tổng hợp trí tuệ của con người trước năm 2030, với robot Optimus được sử dụng rộng rãi vào khoảng 2027–2029. Nếu những mốc này chính xác, giai đoạn “kỷ nguyên dư thừa” có thể bắt đầu giữa năm 2040 và 2045, đặt ra thách thức chuyển đổi nghề nghiệp cho lực lượng lao động hiện tại.

Nghịch lý giới siêu giàu

Một điểm mâu thuẫn trong quan điểm của Musk là chính ông – người giàu nhất thế giới với tài sản ròng hàng trăm tỷ đô — lại ủng hộ một thế giới mà tiền bạc không còn là động lực sống còn. Trong viễn cảnh này, tiền trở thành thừa thãi và thậm chí giá trị thực sự trong tương lai có thể là năng lượng hoặc quyền truy cập vào tài nguyên, không còn là đồng đô la hay đồng euro như hiện tại.

Hậu quả xã hội và ý nghĩa của công việc

Ngay cả nếu viễn cảnh dư thừa về mặt vật chất trở thành hiện thực, các nhà xã hội học lưu ý một vấn đề khác: mối quan hệ giữa con người với công việc và ý nghĩa sống. Nếu công việc không còn là điều bắt buộc để kiếm sống, vấn đề tìm kiếm mục đích cuộc đời và giá trị bản thân có thể trở thành thách thức sâu sắc hơn đối với xã hội trong tương lai.

Kết luận

Tầm nhìn của Elon Musk về một nền kinh tế không cần tiền mặt và lệ thuộc vào tự động hóa hoàn toàn là một cách nhìn rộng hơn và táo bạo hơn nhiều so với các quan điểm AI truyền thống. Dù vậy, xu hướng chuyển từ “cường điệu hype” sang thực tế ứng dụng vẫn đặt ra nhiều câu hỏi về chuyển đổi kinh tế, trách nhiệm xã hội và cách con người xác định giá trị trong cuộc sống.