Bảo vệ bản thân trước những kẻ lừa đảo sử dụng giọng nói AI giả mạo

Công nghệ AI giờ đây không chỉ tạo ra hình ảnh hay văn bản, mà còn có thể sao chép giọng nói của bất kỳ ai chỉ từ một đoạn âm thanh ngắn vài giây. Những kẻ lừa đảo đang lợi dụng điều này để thực hiện các cuộc gọi mạo danh người thân, khiến nạn nhân sập bẫy vì sự tin tưởng và nỗi sợ hãi.

1. Công nghệ AI Voice Cloning hoạt động như thế nào?

Chỉ cần một đoạn âm thanh mẫu (có thể lấy từ video bạn đăng trên Facebook, TikTok hoặc YouTube), các mô hình AI như ElevenLabs hoặc VALL-E có thể học được âm sắc, nhịp điệu và cách nhấn nhá của một người.

• Điểm đáng sợ: Kẻ lừa đảo không cần phải là chuyên gia IT. Có những công cụ web cho phép chúng nhập văn bản và AI sẽ "đọc" lại văn bản đó bằng giọng của người bị mạo danh với độ chính xác kinh ngạc.

2. Kịch bản lừa đảo đánh vào tâm lý (Social Engineering)

Kẻ lừa đảo thường tạo ra một tình huống khẩn cấp để "tắt" khả năng tư duy logic của nạn nhân:

• Tai nạn hoặc cấp cứu: "Con đang ở bệnh viện, con cần tiền đóng viện phí ngay..."

• Bị bắt giữ: Mạo danh người thân gọi điện cầu cứu vì đang bị cảnh sát giữ và cần tiền bảo lãnh.

• Bắt cóc tống tiền giả: Tiếng khóc lóc, cầu cứu của người thân qua điện thoại khiến bạn hoảng loạn và chuyển tiền mà không kịp suy nghĩ.

3. Cách nhận biết dấu hiệu bất thường

Dù AI rất giỏi, nhưng vẫn có những kẽ hở nếu chúng ta bình tĩnh quan sát:

• Nhịp điệu không tự nhiên: Đôi khi giọng nói AI có những khoảng ngắt nghỉ hơi "máy móc" hoặc cách phát âm các từ riêng biệt không chuẩn xác.

• Yêu cầu chuyển tiền gấp qua các phương thức lạ: Chuyển khoản nhanh, mua thẻ cào, hoặc tiền điện tử – những thứ khó truy vết.

• Câu chuyện mâu thuẫn: Kẻ lừa đảo thường cố tình làm nhiễu thông tin để bạn không kịp đặt câu hỏi ngược lại.

4. Các biện pháp bảo vệ "thủ công" nhưng hiệu quả

• Thiết lập "Mật mã gia đình" (Safe Word): Đây là cách đơn giản và hiệu quả nhất. Hãy thống nhất với người thân một từ khóa bí mật (ví dụ: tên một món ăn yêu thích hoặc một kỷ niệm cũ). Nếu có cuộc gọi khẩn cấp, hãy yêu cầu người kia nói đúng mật mã. AI không thể biết được thông tin bí mật này.

• Gọi lại để xác minh: Nếu nhận được cuộc gọi đáng ngờ, hãy dập máy và gọi lại vào số điện thoại chính thức của người thân đó. Đừng tin vào chức năng "hiển thị số gọi đến" vì kẻ lừa đảo có thể dùng kỹ thuật Caller ID Spoofing để giả mạo số điện thoại.

• Hạn chế công khai thông tin cá nhân: Càng ít video có giọng nói của bạn trên mạng, kẻ lừa đảo càng khó có dữ liệu để huấn luyện AI.

5. Góc nhìn từ chuyên gia tâm lý và bảo mật

Những cuộc gọi này thành công vì chúng tấn công vào Hệ thống 1 (tư duy nhanh, cảm xúc) của não bộ. Để đối phó, bạn cần kích hoạt Hệ thống 2 (tư duy chậm, logic) bằng cách:

1. Hít thở sâu.

2. Đặt một câu hỏi mà chỉ người thân thật sự mới biết câu trả lời.

3. Kéo dài thời gian để kiểm tra thông tin qua các kênh khác.