Không ai có một kế hoạch tốt về cách các công ty AI nên làm việc với chính phủ

Như Sam Altman đã nhận ra vào tối thứ Bảy, đây là thời điểm nhạy cảm để làm việc cho chính phủ Mỹ. Khoảng 7 giờ tối, CEO của OpenAI thông báo trên X rằng ông sẽ trả lời câu hỏi công khai, nhằm làm rõ quyết định của công ty khi nhận hợp đồng với Lầu Năm Góc — hợp đồng mà Anthropic vừa từ bỏ.

Phần lớn câu hỏi xoay quanh việc OpenAI có sẵn sàng tham gia vào giám sát đại trà và giết người tự động hay không — chính là những hoạt động mà Anthropic đã loại trừ trong các cuộc đàm phán với Lầu Năm Góc. Altman thường chuyển trách nhiệm sang khu vực công, nói rằng việc thiết lập chính sách quốc gia không phải vai trò của ông.

“Tôi tin tưởng sâu sắc vào tiến trình dân chủ,” ông viết trong một phản hồi, “rằng các nhà lãnh đạo được bầu có quyền lực, và tất cả chúng ta phải tôn trọng hiến pháp.”

Một giờ sau, ông thừa nhận bất ngờ khi có quá nhiều người dường như không đồng ý. “Có nhiều tranh luận công khai hơn tôi nghĩ,” Altman nói, “về việc chúng ta nên ưu tiên một chính phủ được bầu dân chủ hay các công ty tư nhân không được bầu cử có nhiều quyền lực hơn. Có vẻ đây là điều mà mọi người không đồng thuận.”

Đó là một khoảnh khắc đáng chú ý đối với cả OpenAI lẫn ngành công nghệ nói chung. Trong phần hỏi đáp của mình, Altman thể hiện lập trường quen thuộc trong ngành quốc phòng, nơi các lãnh đạo quân sự và đối tác công nghiệp được kỳ vọng sẽ tuân theo sự lãnh đạo dân sự.

Nhưng điều đáng nói hơn là khi OpenAI chuyển mình từ một startup tiêu dùng cực kỳ thành công thành một phần của hạ tầng an ninh quốc gia, công ty dường như chưa sẵn sàng để gánh vác những trách nhiệm mới.

Cuộc “town hall” công khai của Altman diễn ra trong thời điểm căng thẳng với công ty. Lầu Năm Góc vừa đưa đối thủ của OpenAI là Anthropic vào danh sách đen vì yêu cầu các giới hạn hợp đồng liên quan đến giám sát và vũ khí tự động. Vài giờ sau, OpenAI công bố đã giành được chính hợp đồng mà Anthropic từ bỏ. Altman mô tả thỏa thuận này như một cách nhanh chóng để hạ nhiệt xung đột — và chắc chắn đó là một hợp đồng béo bở. Nhưng ông dường như không chuẩn bị cho phản ứng dữ dội từ cả người dùng lẫn nhân viên công ty.

OpenAI đã tương tác với chính phủ Mỹ trong nhiều năm — nhưng không theo cách này. Khi Altman điều trần trước các ủy ban Quốc hội vào năm 2023, ông vẫn chủ yếu theo “kịch bản mạng xã hội”: nhấn mạnh tiềm năng thay đổi thế giới của công ty, đồng thời thừa nhận rủi ro và nhiệt tình trao đổi với các nhà lập pháp — một sự kết hợp hoàn hảo để thu hút nhà đầu tư trong khi tránh bị siết chặt quy định.

Chưa đầy ba năm sau, cách tiếp cận đó không còn khả thi. AI rõ ràng đã trở nên quá mạnh mẽ và nhu cầu vốn quá lớn đến mức không thể tránh việc tương tác nghiêm túc hơn với chính phủ. Điều bất ngờ là cả hai phía dường như đều chưa chuẩn bị cho điều đó.

Xung đột tức thì lớn nhất là Anthropic và kế hoạch mà Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth công bố hôm thứ Sáu về việc chỉ định phòng thí nghiệm này là rủi ro chuỗi cung ứng. Mối đe dọa này bao trùm toàn bộ cuộc thảo luận như một khẩu súng chưa nổ. Như cựu quan chức thời Trump Dean Ball viết cuối tuần qua, việc chỉ định này sẽ cắt Anthropic khỏi các đối tác phần cứng và lưu trữ, thực chất hủy hoại công ty. Đây sẽ là một động thái chưa từng có đối với một công ty Mỹ, và dù có thể bị đảo ngược tại tòa án, nó vẫn gây thiệt hại trong ngắn hạn và tạo ra chấn động trong toàn ngành.

Theo mô tả của Ball, Anthropic đang thực hiện một hợp đồng hiện có theo các điều khoản đã được thiết lập từ nhiều năm trước — chỉ để chính quyền yêu cầu thay đổi điều khoản. Điều này vượt xa những gì có thể chấp nhận giữa các công ty tư nhân và gửi đi một thông điệp lạnh gáy tới các nhà cung cấp khác.

“Ngay cả khi Bộ trưởng Hegseth rút lại hoặc thu hẹp mối đe dọa cực kỳ rộng đối với Anthropic, thiệt hại lớn đã xảy ra,” Ball viết. “Hầu hết các tập đoàn, các tác nhân chính trị và những bên khác sẽ phải hoạt động với giả định rằng logic phe phái giờ sẽ thống trị.”

Đó là mối đe dọa trực tiếp với Anthropic, nhưng cũng là vấn đề nghiêm trọng với OpenAI. Công ty đã chịu áp lực mạnh mẽ từ nhân viên để duy trì một số “lằn ranh đỏ” nhất định. Đồng thời, truyền thông cánh hữu sẽ cảnh giác với bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy OpenAI không phải là đồng minh chính trị kiên định. Ở giữa tất cả là chính quyền Trump, làm mọi cách để tình hình trở nên khó khăn nhất có thể.

Có thể lập luận rằng OpenAI không chủ đích trở thành nhà thầu quốc phòng, nhưng với tham vọng khổng lồ của mình, công ty buộc phải chơi cùng một cuộc chơi như Palantir và Anduril. Việc tạo dựng vị thế trong chính quyền Trump đồng nghĩa với việc phải chọn phe. Ở đây không có tác nhân phi chính trị, và kết thêm bạn bè sẽ đồng nghĩa với việc mất đi những người khác. Vẫn chưa rõ OpenAI sẽ phải trả giá bao nhiêu — về kinh doanh hay nhân sự — nhưng khó có thể thoát ra mà không bị tổn thương.

Có vẻ lạ khi cuộc siết chặt này diễn ra trong thời điểm nhiều nhà đầu tư công nghệ nổi bật nắm giữ vị trí có ảnh hưởng tại Washington hơn bao giờ hết, nhưng phần lớn trong số họ dường như hoàn toàn chấp nhận logic phe phái. Trong giới đầu tư mạo hiểm thân Trump, Anthropic từ lâu bị xem là đang lấy lòng chính quyền Biden theo cách có thể gây hại cho toàn ngành — một nhận thức được củng cố bởi phản ứng của cố vấn Trump David Sacks đối với cuộc xung đột đang diễn ra. Giờ đây khi tình thế đảo ngược, rất ít người sẵn sàng đứng lên bảo vệ nguyên tắc rộng hơn về tự do kinh doanh.

Đây là một vị thế khó khăn đối với bất kỳ công ty nào — và dù các bên có liên kết chính trị có thể hưởng lợi trong ngắn hạn, họ cũng sẽ dễ bị tổn thương khi gió chính trị thay đổi. Có lý do mà trong nhiều thập kỷ, ngành quốc phòng bị chi phối bởi những tập đoàn chậm chạp, chịu sự điều tiết nặng nề như Raytheon và Lockheed Martin. Hoạt động như một cánh tay công nghiệp của Lầu Năm Góc giúp họ có được lớp bảo vệ chính trị cần thiết để tránh bị cuốn vào chính trị, tập trung vào công nghệ mà không phải “reset” mỗi khi Nhà Trắng đổi chủ.

Các đối thủ startup ngày nay có thể di chuyển nhanh hơn các tiền bối — nhưng họ kém chuẩn bị hơn nhiều cho cuộc chơi dài hạn.