Câu nói quen thuộc trong khoa học quân sự cho rằng các tướng lĩnh thường chuẩn bị hoàn hảo cho cuộc chiến trước đó, chứ không phải cuộc chiến sắp tới.

Năm 1914, các chỉ huy Pháp đã đưa binh lính của mình vào tầm bắn của súng máy Maxim trong khi vẫn mặc quần đỏ sáng và mang lưỡi lê, bám vào các quan niệm chiến tranh thế kỷ 19 như “tinh thần tấn công”.

Ngày nay, trong bối cảnh căng thẳng giữa các cường quốc gia tăng và đổi mới quân sự tăng tốc, chu kỳ đó đang lặp lại — nhưng lần này là dưới dạng kỹ thuật số.

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ và các đồng minh đã tập trung vào các “viên đạn bạc” công nghệ cao trị giá hàng tỷ đô la:

• máy bay chiến đấu tàng hình

• tàu sân bay khổng lồ

• chòm sao vệ tinh phức tạp

Trong khi đó, các chiến hào bùn lầy của cuộc chiến Ukraine–Nga đã trở thành phòng thí nghiệm thực tế cho một kiểu chiến tranh hoàn toàn khác.

Bẫy di sản: Chiến đấu với tương lai bằng công nghệ của quá khứ

Các cuộc chiến thường bắt đầu bằng những công cụ còn sót lại từ thời kỳ hòa bình trước đó.

Ở giai đoạn đầu của cuộc chiến Ukraine–Nga, chiến trường chủ yếu dựa vào:

• xe tăng và thiết giáp thời Chiến tranh Lạnh

• pháo binh kiểu Liên Xô

• các chiến thuật quân sự truyền thống

Tuy nhiên, chiến trường đã nhanh chóng thay đổi thành một môi trường “trong suốt”, nơi gần như không có gì có thể che giấu.

Theo nghiên cứu của Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia (RUSI), tuổi thọ của máy bay không người lái trên tiền tuyến thường chỉ tính bằng giờ, nhưng chúng đã khiến các chiến thuật xe tăng truyền thống trở nên gần như tự sát.

Sự khác biệt không còn nằm ở chất lượng vũ khí, mà nằm ở tốc độ của chuỗi tiêu diệt (kill chain).

Một đơn vị quân đội truyền thống của Mỹ có thể:

1. phát hiện mục tiêu

2. gửi thông tin qua chuỗi chỉ huy

3. gọi không kích

Quá trình này có thể mất vài phút.

Trong khi đó, trên chiến trường Ukraine hiện đại, một phi công điều khiển máy bay không người lái FPV trị giá khoảng 500 USD có thể:

• phát hiện

• theo dõi

• phá hủy

một xe tăng T-90 trị giá 5 triệu USD chỉ trong vài giây.

Khoảng cách giữa người chiến đấu và người quan sát

Một khoảng cách nguy hiểm đang mở ra giữa các quốc gia thực sự tham gia chiến tranh và những quốc gia chỉ quan sát từ xa.

Ukraine và Nga đang tham gia vào một cuộc đua đổi mới liên tục, nơi cả hai bên phải cải tiến công nghệ mỗi ngày để không bị tụt lại phía sau.

Theo Hội đồng Đại Tây Dương, Ukraine đang trên đà sản xuất hàng triệu máy bay không người lái mỗi năm, vượt qua các nút thắt cổ chai của sản xuất công nghiệp truyền thống.

Trong khi đó, Mỹ — quốc gia không trực tiếp tham gia vào chiến tranh cường độ cao — phải đối mặt với khoảng cách về tính thực tế chiến trường.

Chu kỳ mua sắm vũ khí của Mỹ thường được tính bằng năm, trong khi chu kỳ cập nhật phần mềm máy bay không người lái của Ukraine chỉ tính bằng giờ.

Mặc dù Mỹ vẫn là cường quốc quân sự truyền thống mạnh nhất thế giới, sự phụ thuộc vào các hệ thống cực kỳ phức tạp — như tàu chiến và máy bay cần một thập kỷ để chế tạo — khiến họ dễ bị tổn thương trước số lượng lớn các hệ thống tự động giá rẻ.

Nói cách khác:

• Mỹ đang đầu tư vào vũ khí cao cấp, đắt tiền

• trong khi các đối thủ có thể dựa vào số lượng lớn hệ thống tự động giá rẻ

Sáng kiến Replicator của Bộ Quốc phòng Mỹ là sự thừa nhận rằng trong chiến tranh hiện đại, số lượng có thể đánh bại chất lượng.

Sự trỗi dậy của vũ khí tự động

Chiến trường đã vượt qua thời kỳ máy bay không người lái điều khiển từ xa.

Hiện nay, chiến tranh đang bước vào kỷ nguyên của các hệ thống vũ khí tự động do AI điều khiển (LAWS).

Những hệ thống này:

• không cần phi công

• sử dụng thị giác máy tính

• nhận diện hình dạng binh lính hoặc dấu hiệu nhiệt của động cơ

Sau đó chúng tấn công mục tiêu mà không cần con người can thiệp.

Khi được triển khai với quy mô lớn, những hệ thống này có thể thay đổi hoàn toàn tốc độ và chi phí của chiến tranh.

Sự xuất hiện của bầy máy bay không người lái

Một trong những thay đổi lớn nhất trên chiến trường là bầy máy bay không người lái.

Các báo cáo từ đầu năm 2026 cho thấy các hệ thống AI có thể tự tổ chức nhiệm vụ giữa hàng trăm máy bay không người lái.

Nếu một số máy bay bị bắn hạ, những chiếc còn lại tự động phân phối lại mục tiêu.

Một ví dụ điển hình là đạn dược lảng vảng (loitering munitions) — thường được gọi là “máy bay không người lái tự sát”.

Các hệ thống như AeroVironment Switchblade có thể:

• bay quanh khu vực mục tiêu

• chờ nhiều giờ

• tấn công khi phát hiện tín hiệu phù hợp

Ngoài ra còn có UGV — phương tiện mặt đất không người lái.

Các robot này có thể được trang bị súng máy và được sử dụng để:

• tấn công chiến hào

• hỗ trợ tấn công trên bộ

mà không đặt binh lính vào nguy hiểm trực tiếp.

Những vũ khí bí mật ít được chú ý

Ngoài các cảnh chiến đấu bùng nổ trên chiến trường, còn có một lớp vũ khí tinh vi hơn nhiều.

Một trong số đó là tác nhân mạng tự động.

Các chương trình AI này có thể:

• quét lưới điện của đối phương

• tìm lỗ hổng trong cơ sở hạ tầng

• phát hiện lỗ hổng zero-day

với tốc độ mà con người không thể theo kịp.

Ngoài ra còn có các cảm biến vi mô mô phỏng sinh học.

Những máy bay không người lái nano này có thể:

• giả dạng côn trùng hoặc chim

• thực hiện nhiệm vụ giám sát

• gửi dữ liệu về hệ thống AI trung tâm

AI sau đó có thể xây dựng bản sao kỹ thuật số thời gian thực của căn cứ đối phương.

Xây dựng phòng thủ chống lại chiến tranh AI

Sự xuất hiện của các hệ thống này buộc quân đội phải xây dựng các phương pháp phòng thủ hoàn toàn mới.

Các tên lửa phòng không truyền thống — có giá khoảng 2 triệu USD mỗi quả — không hiệu quả khi đối mặt với hàng trăm máy bay không người lái trị giá vài trăm USD.

Một giải pháp tiềm năng là vũ khí năng lượng định hướng (DEW).

Ví dụ:

• laser năng lượng cao

• có thể phá hủy máy bay không người lái với chi phí cực thấp cho mỗi lần bắn

Hệ thống DragonFire của Anh là một ví dụ điển hình cho chiến lược phòng thủ mới này.

Một phương pháp khác là bong bóng tác chiến điện tử (EW).

Các thiết bị gây nhiễu tạo ra vùng chết cho tín hiệu vô tuyến, khiến máy bay không người lái không thể hoạt động.

Tuy nhiên, các hệ thống mới sử dụng dẫn đường bằng thị giác máy tính có thể khiến phương pháp gây nhiễu trở nên kém hiệu quả.

Trong tương lai, biện pháp phòng thủ hiệu quả nhất có thể là AI chống lại AI.

Chỉ có các hệ thống AI mới đủ nhanh để phát hiện và phản ứng với các cuộc tấn công tự động.

Điều này dẫn đến một dạng xung đột mới: “chiến tranh thuật toán”, nơi chiến thắng thuộc về bên có mã xử lý vòng lặp quyết định nhanh hơn.

Tổng kết

Nếu một cuộc chiến giữa các cường quốc xảy ra trong tương lai, đó có thể là cuộc chiến đầu tiên mà các chiến binh chính không phải là con người.

Những đổi mới nhanh chóng trong cuộc chiến Ukraine–Nga đã trở thành bài thử nghiệm cho sự thay đổi toàn cầu của chiến tranh hiện đại.

Trong khi các cường quốc truyền thống vẫn có lợi thế về vũ khí hạng nặng, AI giá rẻ và robot tự động đang dân chủ hóa sức mạnh quân sự.

Điều đó có nghĩa là cuộc chiến tiếp theo có thể được quyết định trong silicon, chứ không phải trên chiến trường đất liền.

Nếu các quốc gia tiếp tục dựa vào hệ thống mua sắm quân sự của thế kỷ 20 để đối phó với các mối đe dọa tự động của thế kỷ 21, họ có thể phát hiện rằng những hệ thống đắt tiền của mình trở nên lỗi thời trước các “bầy vũ khí kỹ thuật số” mới.

Sản phẩm công nghệ của tuần: Hệ thống vi sóng Epirus Leonidas HPM

Trong khi nhiều video chiến tranh cho thấy máy bay không người lái giá rẻ phá hủy xe tăng đắt tiền, hệ thống Epirus Leonidas được thiết kế để khôi phục lợi thế cho bên phòng thủ.

Đến đầu năm 2026, Leonidas đã chuyển từ nguyên mẫu thử nghiệm thành một phần quan trọng trong hệ thống phòng thủ của quân đội Mỹ.

Các hệ thống phòng thủ truyền thống không thể chống lại các cuộc tấn công bằng bầy máy bay không người lái.

Leonidas thay đổi điều đó bằng cách phát ra vi sóng công suất cao, làm cháy mạch điện của các máy bay không người lái trong khu vực cùng một lúc.

Vào tháng 1 năm 2026, hệ thống này đã chứng minh khả năng đánh bại các máy bay không người lái điều khiển bằng cáp quang.

Những máy bay này trước đây được coi là khó bị vô hiệu hóa vì chúng không phụ thuộc vào tín hiệu vô tuyến.

Tuy nhiên, xung điện từ của Leonidas vẫn có thể phá hủy hệ thống điện tử của chúng.

Theo quan điểm của tác giả, hệ thống Epirus Leonidas là một công nghệ đáng chú ý vì nó cho thấy vẫn có những phương pháp phòng thủ hiệu quả trước các loại vũ khí tự động mới, giúp giảm bớt lo ngại về sự phát triển nhanh chóng của chiến tranh công nghệ cao.